Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o wielkoobszarowych terenach zdegradowanych oraz ustawy – Prawo ochrony środowiska

Projekt ustawy zakłada, że od 1 stycznia 2026 r. zmienią się zasady finansowania i organizacji oczyszczania pięciu ogromnych, silnie zanieczyszczonych terenów w Polsce (tzw. "bomb ekologicznych" po dawnych państwowych zakładach chemicznych w Bydgoszczy, Jaworznie, Tarnowskich Górach, Zgierzu i Tomaszowie Mazowieckim).

Co to oznacza w praktyce?

• Kto płaci za sprzątanie? Do tej pory sprzątanie tych terenów było zadaniem własnym gmin (czyli musiały same znaleźć na to pieniądze). Nowe przepisy zmieniają to na zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Oznacza to, że państwo (budżet państwa) bierze na siebie pełne finansowanie całego procesu – od badań i projektów, po samo sprzątanie. Gminy nie będą musiały dokładać własnych pieniędzy ani martwić się o podatek VAT od tych prac.
• Kto będzie to robił? Mimo że pieniądze idą z budżetu państwa, to gminy (wójtowie, burmistrzowie, prezydenci miast) nadal będą odpowiedzialne za organizację i przeprowadzenie prac na swoim terenie. Wyjątkiem są tereny zamknięte (np. wojskowe), którymi zajmie się regionalny dyrektor ochrony środowiska.
• Co jeszcze się zmienia?
• Szersze definicje: Ustawa rozszerza definicje, aby objąć działaniami nie tylko miejsca, gdzie wciąż leżą odpady, ale też tereny, gdzie odpady znajdowały się w przeszłości (np. po ich wywiezieniu, ale gleba i wody są nadal skażone). Dodatkowo, za "wielkoobszarowy teren zdegradowany" będzie uznawany nie tylko teren ze składowiskiem, ale też z innym obiektem zanieczyszczającym grunt i wodę (np. dawną instalacją produkcyjną).
• Prostsze zasady zwrotu pieniędzy: Jeśli gmina sprzeda lub odda w wieczyste użytkowanie oczyszczoną nieruchomość w ciągu 10 lat od zakończenia prac, będzie musiała zwrócić państwu otrzymane na ten cel pieniądze. Nowe przepisy precyzują, jak to zrobić.
• Koniec z niepotrzebnymi przepisami: Ustawa uchyla kilka starych artykułów, które stały się nieaktualne po zmianie systemu finansowania.

Kogo to dotyczy?

• Przede wszystkim mieszkańców pięciu wymienionych miast – dla nich oznacza to realną szansę na oczyszczenie skażonego środowiska bez obciążania lokalnych budżetów.
• Władze tych gmin – zyskują pewność, że państwo pokryje koszty, ale nadal muszą wykonać całą pracę.
• Budżet państwa – to on będzie musiał wyłożyć pieniądze (szacowane na ok. 22 miliony złotych na wstęp