Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej

Ustawa upraszcza zasady korzystania z darmowej pomocy prawnej i porad obywatelskich. Główne zmiany to:

• Zniesienie obowiązku składania oświadczenia, że nie stać cię na płatnego prawnika. Do tej pory trzeba było podpisać papier, że nie masz pieniędzy na odpłatną pomoc. Teraz tego nie trzeba – wystarczy, że jesteś osobą uprawnioną (np. osoba o niskich dochodach, młoda, starsza, bezrobotna). To samo dotyczy przedsiębiorców: nie muszą już oświadczać, że w ostatnim roku nie zatrudniali innych osób.
• Możliwość wyboru formy porady: możesz iść do punktu stacjonarnego (osobiście) albo skorzystać z porady zdalnie – przez telefon, e-mail, komunikator internetowy. Wybór należy do ciebie, nie do urzędnika.
• Porady zdalne na stałe – nie tylko w czasie epidemii czy stanu nadzwyczajnego. Od 1 lipca 2025 każdy uprawniony może dostać poradę bez wychodzenia z domu.
• Osoby z dużą niepełnosprawnością ruchową (np. na wózku) oraz osoby mające trudności w komunikowaniu się (np. głuche, nieme) mogą dostać poradę poza punktem – np. w domu.
• Dyżury w punktach – punkt musi być otwarty średnio 5 dni w tygodniu, co najmniej 4 godziny dziennie, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy.
• Oświadczenie o świadomości (że wiesz, iż pomocy udziela osoba niebędąca adwokatem) przy poradzie zdalnej możesz złożyć w formie dokumentowej – np. SMS-em, e-mailem, bez podpisu, byleby widać było, od kogo pochodzi.
• W czasie epidemii lub stanu nadzwyczajnego starosta (szef powiatu) może zarządzić, że porady będą tylko zdalne. Wtedy nie trzeba składać żadnego oświadczenia o świadomości.
• Dane z oświadczeń będą przechowywane przez starostę przez 3 lata od końca roku, w którym je złożono, w sposób uniemożliwiający dostęp osobom nieupoważnionym.
• Ustawa przewiduje wydatki budżetu państwa na lata 2026–2035 w łącznej kwocie 1 259 288 006 zł, z corocznym wzrostem (np. w 2026 r. – 112 302 706 zł, w 2035 r. – 140 387 521 zł).

Kogo dotyczy? Wszystkich, którzy mogą korzystać z darmowej pomocy prawnej i porad obywatelskich (osoby o niskich dochodach, młodzi do 26. roku życia, seniorzy 65+, osoby z niepełnosprawnościami, bezrobotni, poszkodowani w katastrofach itp.) oraz przedsiębiorców (jednoosobowa działalność gospodarcza).