Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego

Ustawa wprowadza jednolite, pisemne wzory pouczeń dla osób biorących udział w postępowaniu karnym przed sądem. Chodzi o to, żeby każdy – niezależnie od tego, czy ma prawnika – dostał jasną i zrozumiałą informację o swoich prawach i obowiązkach na każdym etapie sprawy.

Co to oznacza w praktyce:

• Jednolite pouczenia w całym kraju – Minister Sprawiedliwości przygotuje wzory pouczeń dla oskarżonego, pokrzywdzonego i świadka. Dzięki temu w każdym sądzie standard informacji będzie taki sam, a pouczenia będą napisane prostym językiem, zrozumiałym dla osób bez wykształcenia prawniczego.
• Więcej informacji dla zatrzymanego i tymczasowo aresztowanego – osoba zatrzymana oraz osoba tymczasowo aresztowana będzie pouczana o prawie i terminie dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia, jeśli zatrzymanie lub aresztowanie okaże się niewątpliwie niesłuszne.
• Pouczenia dopasowane do etapu sprawy – zakres informacji będzie lepiej dopasowany do tego, na jakim etapie jest postępowanie (np. inne informacje na początku śledztwa, inne przed rozprawą). Usunięto z pouczeń odesłania do przepisów, które nie dotyczą danej osoby na danym etapie, co ma ułatwić ich zrozumienie.
• Szczególna ochrona nieletnich – jeśli oskarżony lub skazany nie ukończył 18 lat, pouczenie będzie doręczane również jego przedstawicielowi ustawowemu (np. rodzicowi) lub osobie sprawującej nad nim pieczę. Wzory pouczeń będą też osobne dla osób nieletnich.
• Pouczenia dla świadka na piśmie – świadek przed pierwszym przesłuchaniem otrzyma pouczenie na piśmie i będzie musiał podpisem potwierdzić jego otrzymanie.
• Wzory pouczeń w internecie i w językach obcych – wzory pouczeń mają być publikowane na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości wraz z tłumaczeniami na języki obce najczęściej używane w postępowaniu karnym.
• Nowe obowiązki informacyjne dla sądu – sąd będzie musiał pouczać oskarżonego, pokrzywdzonego i świadka o ich prawach i obowiązkach nie tylko przed pierwszym przesłuchaniem, ale też przy okazji innych ważnych czynności, np. przy doręczaniu aktu oskarżenia, wezwania na rozprawę, zawiadomienia o posiedzeniu czy wyroku nakazowego.

Ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2027 roku. Nowe przepisy będą stosowane także do spraw, które już się toczą, ale czynności wykonane wcześniej zgodnie ze starymi przepisami pozostaną ważne.