Ochrona sygnalistów zgłaszających nieprawidłowości

Ustawa wprowadza zasady ochrony osób, które zgłaszają nieprawidłowości (sygnalistów) w miejscu pracy lub w związku z pracą. Chodzi o to, by takie osoby nie bały się mówić o łamaniu prawa, bo będą chronione przed zemstą (np. zwolnieniem, szykanami).

Co to oznacza w praktyce?

• Kto może być sygnalistą? Prawie każdy, kto w związku z pracą dowie się o łamaniu prawa: pracownik (etatowy, tymczasowy), zleceniobiorca, stażysta, wolontariusz, praktykant, przedsiębiorca, wspólnik, członek zarządu, a nawet kandydat do pracy (jeśli informację zdobył podczas rekrutacji). Ochrona przysługuje też po zakończeniu pracy.
• Co można zgłaszać? Łamanie prawa w wielu ważnych dziedzinach, np.:
• prawo pracy (np. niewypłacanie pensji, mobbing),
• korupcja,
• zamówienia publiczne,
• ochrona środowiska,
• bezpieczeństwo żywności,
• ochrona danych osobowych,
• ochrona konsumentów,
• finanse publiczne (np. wyłudzanie dotacji),
• łamanie konstytucyjnych wolności i praw człowieka przez urzędy.
• Jak zgłaszać? Są trzy możliwości:

1. Zgłoszenie wewnętrzne – do swojego pracodawcy (firmy, urzędu), jeśli zatrudnia on co najmniej 50 osób. Mniejsze firmy mogą, ale nie muszą mieć takiej procedury.

2. Zgłoszenie zewnętrzne – do Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) lub do konkretnego urzędu (np. PIP, UOKiK, prokuratury).

3. Ujawnienie publiczne – np. w mediach, ale tylko w szczególnych sytuacjach (np. gdy grozi nieodwracalna szkoda, a wcześniejsze zgłoszenia nie przyniosły efektu).

• Co grozi za zemstę na sygnaliście? Pracodawca nie może np. zwolnić, obniżyć pensji, zdegradować, mobbingować ani dyskryminować osoby, która zgłosiła naruszenie. Jeśli to zrobi, sygnalista ma prawo do odszkodowania (minimum przeciętne miesięczne wynagrodzenie w kraju) lub zadośćuczynienia. Co ważne, to pracodawca musi udowodnić, że jego działanie nie było zemstą za zgłoszenie.
• Ochrona tożsamości – dane sygnalisty są poufne. Ich ujawnienie grozi karą do roku więzienia.
• Kary dla łamiących prawo – za utrudnianie zgłoszenia grozi do roku więzienia, a za stosowanie przemocy lub gróźb – do 3 lat. Za zemstę na sygnaliście grozi do 2 lat więzienia.
• Kary za fałszywe zgłoszenia – kto świadomie zg