Zmiana zasad odpowiedzialności Prezesa NBP przed Trybunałem Stanu

Ustawa zmienia zasady odpowiedzialności Prezesa Narodowego Banku Polskiego przed Trybunałem Stanu. Zmiany wynikają z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2024 r., który uznał dotychczasowe przepisy za niezgodne z Konstytucją.

Główne zmiany:

• Zawieszenie w czynnościach — Prezes NBP nie będzie już zawieszany w czynnościach w momencie postawienia go w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu. Dotychczas automatycznie tracił możliwość pracy, co mogło utrudniać prowadzenie polityki pieniężnej przez bank.
• Wyższa większość do postawienia w stan oskarżenia — aby postawić Prezesa NBP w stan oskarżenia, potrzebna będzie większość 3/5 ustawowej liczby posłów (czyli 276 posłów z 460), a nie jak dotychczas zwykła większość bezwzględna (ponad połowa głosów). To utrudnia politycznym większościom zawieszanie Prezesa NBP za decyzje dotyczące polityki pieniężnej.
• Mandat poselski — przepisy o zawieszeniu w czynnościach nie będą stosowane również do mandatu poselskiego (ta zmiana dotyczy innego obszaru odpowiedzialności konstytucyjnej).

Ustawa ma na celu ochronę niezależności Narodowego Banku Polskiego, która jest wymagana zarówno przez Konstytucję, jak i przez prawo Unii Europejskiej. Bez tych zmian rządowa lub sejmowa większość mogłaby niemal dowolnie zawieszać Prezesa NBP, aby wymusić na banku politykę pieniężną zgodną z jej celami politycznymi, zamiast pozwalać bankowi działać niezależnie.