Inspekcja pracy może nakazać zmianę umowy na etat

Ustawa daje Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) nowe, dużo silniejsze narzędzia do walki z "umowami śmieciowymi" (czyli sytuacjami, gdy ktoś pracuje jak etatowy pracownik, ale ma podpisaną umowę zlecenie lub dzieło). Zmiany dotyczą głównie pracodawców, ale też osób pracujących na takich umowach.

Co to oznacza w praktyce?

• Inspektor pracy będzie mógł nakazać przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę. Jeśli podczas kontroli uzna, że ktoś pracuje w warunkach etatu (pod czyimś nadzorem, w stałych godzinach, za stałe wynagrodzenie), najpierw wyda polecenie naprawy. Jeśli pracodawca go nie wykona, okręgowy inspektor pracy wyda decyzję administracyjną, która stwierdza, że od tej pory łączy was umowa o pracę. Decyzja ta działa na przyszłość (od dnia jej wydania), ale pracownik będzie chroniony przed zwolnieniem od momentu rozpoczęcia kontroli.
• Pracodawca, który nie zastosuje się do decyzji lub będzie chciał się zemścić na pracowniku, zapłaci dużo wyższe kary. Maksymalne grzywny, jakie może nałożyć inspektor pracy w mandacie, rosną dwukrotnie: z 2000 zł do 5000 zł (za pierwsze wykroczenie) i z 5000 zł do 10 000 zł (za powtórne). Podobnie podwojono górne granice kar sądowych za wykroczenia przeciwko prawom pracownika (np. za niepłacenie pensji) – z 30 000 zł do 60 000 zł, a w niektórych przypadkach z 45 000 zł do 90 000 zł.
• Pracodawca będzie mógł dobrowolnie "przyznać się do błędu" bez kary. Jeśli w ciągu 6 miesięcy od wejścia ustawy w życie sam, bez kontroli, zmieni umowę cywilnoprawną na umowę o pracę, nie poniesie odpowiedzialności za wykroczenie (nie dostanie mandatu).
• Pracodawca będzie mógł też zapytać PIP o zdanie, zanim zatrudni kogoś na "śmieciówkę". Główny Inspektor Pracy będzie wydawał interpretacje indywidualne – za opłatą 40 zł – które wyjaśnią, czy dana umowa to faktycznie zlecenie, czy już etat. Jeśli pracodawca zastosuje się do tej interpretacji, nie grożą mu za to żadne kary.
• Kontrole PIP będą mogły odbywać się zdalnie. Inspektor będzie mógł poprosić o przesłanie dokumentów online lub przeprowadzić rozmowę przez kamerę, jeśli nie będzie to przeszkadzało w celach kontroli.
• PIP, ZUS i Urząd Skarbowy zaczną wymieniać się danymi. Dzięki temu łatwiej będzie wyłapywać firmy, które np. zgłaszają pracowników do ZUS na niskie składki, a płacą im "pod stołem" lub zatrudnia