Nowe zasady wyboru i odwoływania sołtysów i radnych osiedli

Ustawa wprowadza konkretne zasady wyboru i odwoływania sołtysów, rad sołeckich oraz rad dzielnic i osiedli. Chodzi o to, żeby osoby skazane za poważne przestępstwa nie mogły pełnić tych funkcji.

Co się zmienia w praktyce:

• Sposób wyboru sołtysa i rady sołeckiej: Mieszkańcy sołectwa wybierają ich w tajnym głosowaniu. Kandydatem może być każdy, kto ma prawo być wybranym do rady gminy (czyli np. nie jest skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo).
• Sposób wyboru rady dzielnicy/osiedla: Takie same zasady – tajne, bezpośrednie głosowanie przez mieszkańców, a kandydaci muszą mieć prawo wybieralności do rady gminy.
• Kiedy ktoś traci mandat (funkcję): Ustawa precyzyjnie wymienia sytuacje, w których sołtys, członek rady sołeckiej, rady dzielnicy lub zarządu osiedla automatycznie traci swoją funkcję:
• Śmierć.
• Pisemna rezygnacja.
• Utrata praw publicznych lub wyborczych (np. na mocy wyroku sądu).
• Częściowe lub całkowite ubezwłasnowolnienie (ograniczenie zdolności do czynności prawnych).
• Utrata prawa wyborczego w danej gminie.
• Skazanie prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe (np. kradzież, oszustwo, przestępstwo narkotykowe).
• Kto i jak stwierdza wygaśnięcie mandatu: Radę gminy podejmuje w tej sprawie uchwałę w ciągu miesiąca od wystąpienia przyczyny. Zanim to zrobi, musi dać zainteresowanej osobie szansę na złożenie wyjaśnień. Mandat wygasa z dniem podjęcia uchwały.
• Co dalej po wygaśnięciu mandatu: Przeprowadza się wybory uzupełniające na to stanowisko. Zasady tych wyborów określa statut danej jednostki (sołectwa, osiedla).

Kogo dotyczy: Wszystkich mieszkańców gmin, w których działają sołectwa, osiedla lub dzielnice. W praktyce chodzi o to, żeby osoby z wyrokami za poważne przestępstwa nie mogły pełnić funkcji sołtysa ani zasiadać w radzie sołeckiej, osiedla czy dzielnicy.