Ochrona przed pozwami mającymi na celu uciszenie krytyki

Ustawa ma chronić osoby, które zabierają głos w sprawach ważnych dla wszystkich (np. dziennikarze, aktywiści, zwykli ludzie) przed pozwami sądowymi, które tak naprawdę nie chcą wygrać sprawy, tylko uciszyć krytyka, zastraszyć go lub zniszczyć finansowo. Chodzi o tzw. "SLAPP-y" (strategiczne pozwy przeciwko udziałowi społecznemu).

Co to oznacza w praktyce?

• Kaucja na koszty: Jeśli ktoś pozwie Cię za publiczną wypowiedź, a sąd uzna, że pozew może być tylko po to, by Cię uciszyć, może nakazać powodowi wpłacić kaucję (pieniądze na poczet Twoich kosztów sądowych). Jeśli powód nie wpłaci kaucji w terminie, sąd odrzuci jego pozew.
• Szybkie oddalenie bzdurnego pozwu: Jeśli pozew jest oczywiście bezsensowny (np. nie ma podstaw prawnych), sąd ma obowiązek starać się go oddalić w ciągu 3 miesięcy od jego wniesienia. Pozwany może sam złożyć wniosek o takie szybkie oddalenie.
• Uznanie pozwu za nadużycie prawa: Jeśli sąd uzna, że wyłącznym celem pozwu jest stłumienie debaty publicznej, może odrzucić pozew jako nadużycie prawa. To najsurowsza ocena.
• Pomoc organizacji: Organizacje pozarządowe (np. Helsińska Fundacja Praw Człowieka) mogą, za zgodą pozwanego, przyłączyć się do sprawy, by go wesprzeć. Mogą też przedstawić sądowi swoją opinię.
• Grzywna dla powoda: Jeśli sąd stwierdzi, że pozew był "SLAPP-em", może nałożyć na powoda grzywnę. Jej wysokość to maksymalnie 20-krotność minimalnego wynagrodzenia (w 2025 r. to ok. 93 000 zł), a w wyjątkowych przypadkach (np. gdy powód jest dużo bogatszy) nawet 100-krotność minimalnego wynagrodzenia (ok. 466 000 zł).
• Zwrot pełnych kosztów: Jeśli sąd uzna pozew za "SLAPP", powód musi zwrócić pozwanemu wszystkie poniesione koszty obrony, w tym pełne honorarium adwokata (a nie tylko ustawowe stawki minimalne). Pozwany musi tylko udokumentować te wydatki rachunkami.
• Publikacja wyroku: Sąd może nakazać powodowi opublikowanie na jego koszt sentencji wyroku (że przegrał, bo pozew był "SLAPP-em") w określonym miejscu i czasie.
• Ochrona przed zagranicznymi pozwami: Jeśli ktoś pozwie Cię w kraju spoza Unii Europejskiej (np. w USA) tylko po to, by uciszyć Twoją krytykę, możesz pozwać go w Polsce o odszkodowanie za szkody, które poniosłeś przez ten zagraniczny proces.

Kogo dotyczy?

• Pozwanych: Dziennikarzy, aktywistów,