Zmiany w zasadach zmiany granic gmin i wpływie mieszkańców

Ustawa wprowadza nowe, bardziej rygorystyczne zasady zmiany granic gmin. Chodzi o to, żeby gminy nie mogły łatwo i często zabierać sobie nawzajem terenów, a mieszkańcy mieli realny wpływ na decyzje. Poniżej najważniejsze zmiany w praktyce:

• Rzadziej można składać wniosek o zmianę granic: Rada gminy, która chce powiększyć swój teren, może złożyć wniosek do rządu nie częściej niż raz na 5 lat. Jeśli wniosek zostanie odrzucony, kolejny taki sam (lub dotyczący tego samego obszaru) można złożyć dopiero po 5 latach. Ma to ukrócić sytuacje, gdy gminy co roku próbują przejąć sąsiednie tereny.
• Większy głos mieszkańców – obowiązkowe referendum w ważnych sprawach: Jeśli zmiana granic dotyczy dużego obszaru (więcej niż 10% terytorium gminy lub co najmniej 10% jej mieszkańców) albo grozi poważnym spadkiem dochodów gminy (o co najmniej 10 punktów procentowych), to obowiązkowo przeprowadza się referendum lokalne wśród mieszkańców. Referendum jest też obowiązkowe, jeśli wcześniejsze konsultacje społeczne wykażą wyraźny sprzeciw mieszkańców (weźmie w nich udział co najmniej 20% uprawnionych).
• Sądowa kontrola decyzji: Decyzje wojewody o tym, czy wniosek o zmianę granic jest zasadny, będzie można zaskarżyć do sądu administracyjnego. To nowość – do tej pory takich decyzji nie dało się skutecznie zaskarżyć. Sąd będzie miał 2 miesiące na rozpatrzenie sprawy.
• Rekompensata dla gminy, która traci teren: Jeśli zmiana granic pogorszy sytuację finansową gminy, której teren jest pomniejszany, to gmina powiększana będzie musiała zapłacić jej rekompensatę. Minimalna wysokość rekompensaty to 30% wartości oszacowanego pogorszenia wyniku budżetu gminy poszkodowanej.
• Jasne zasady przekazywania mienia (np. budynków, dróg): Ustawa precyzyjnie określa, jak gminy mają się rozliczyć z majątku (np. szkół, przedszkoli, działek) na przejmowanym terenie. Wprowadza zasadę, że gmina przejmująca mienie wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki z nim związane (np. spłaca kredyt zaciągnięty na budowę szkoły). Jeśli gminy nie dogadają się w ciągu 3 miesięcy, decyzję podejmie Prezes Rady Ministrów.
• Wniosek o zmianę granic musi być solidnie uzasadniony: Do wniosku trzeba dołączyć szczegółowe analizy (np. opinie ekspertów o związkach społecznych i gospodarczych na przestrzeni ostatnich 10 lat) oraz prognozę finansową na 3 kolejne lata. To ma wyeliminować wnioski składane "na wyczucie" lub