Zmiany dla sędziów powołanych przez wadliwą KRS

Oto najprostsze wyjaśnienie, co ta ustawa zmienia w praktyce:

Ustawa dotyczy sędziów, którzy zostali powołani (dostali pracę) na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) w latach 2018–2025. Chodzi o KRS, która według wielu sądów (w tym europejskich) działała wadliwie. Ustawa ma naprawić ten problem i sprawić, żeby sądy znowu były w pełni niezależne i bezstronne.

Co to oznacza dla różnych grup sędziów?

• Dla początkujących sędziów (np. byli asesorzy sądowi, referendarze, asystenci sędziów, którzy zdali egzamin sędziowski): Nic się nie zmienia. Ustawa potwierdza, że ich powołanie na sędziego jest ważne. Mogą dalej orzekać. To około 1200 osób.
• Dla sędziów, którzy wcześniej byli już sędziami i dostali awans (np. z sądu rejonowego do okręgowego): Wracają na swoje poprzednie stanowisko (do sądu, w którym zostali sędziami zgodnie z Konstytucją). Przez 2 lata będą jednak oddelegowani do orzekania w sądzie, do którego awansowali. Po tych 2 latach będą musieli wziąć udział w nowym konkursie na to wyższe stanowisko. To około 1100 osób.
• Dla sędziów, którzy przyszli z innych zawodów (np. prokurator, adwokat, radca prawny, notariusz, pracownik naukowy): Ich stosunek służbowy wygasa. Przestają być sędziami. Mogą jednak:
• Wrócić do swojego poprzedniego zawodu (np. na stanowisko prokuratora, jeśli złożą wniosek w ciągu miesiąca).
• Dostać pracę jako referendarz sądowy (pomocnik sędziego, ale bez prawa orzekania) w tym samym sądzie, jeśli złożą wniosek w ciągu miesiąca.
• Wziąć udział w nowym konkursie na sędziego. To około 350 osób w sądach powszechnych i 80 osób w Sądzie Najwyższym i Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Co z wyrokami wydanymi przez tych sędziów?

• Zasadniczo wyroki pozostają w mocy. Nie będzie masowego unieważniania.
• Można będzie starać się o uchylenie wyroku tylko wtedy, gdy strona (np. pozwany, oskarżony) w trakcie procesu zgłaszała zastrzeżenia co do tego, że sędzia został źle powołany, a sąd te zastrzeżenia odrzucił. Trzeba też było wnieść apelację lub kasację z tego powodu.
• Wyjątkiem są wyroki Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego – tu wystarczy sam wniosek o uchylenie, bez wcześniejszych zastrzeżeń w trakcie procesu.
• Na