Najnowsze zmiany w prawie

Ustawa zakłada utworzenie w Łodzi nowej państwowej uczelni – Wojskowej Akademii Medycznej (WAM). Ma ona odtworzyć dawną, zlikwidowaną w 2002 roku, uczelnię wojskową. Jej głównym celem jest kształcenie lekarzy, pielęgniarek, ratowników i innych medyków specjalnie dla potrzeb wojska.

Oto, co to oznacza w praktyce:

• Nowa uczelnia w Łodzi: Od 1 lipca 2026 roku powstaje w Łodzi Wojskowa Akademia Medyczna. Będzie to uczelnia wojskowa, nadzorowana przez Ministra Obrony Narodowej.
• Kształcenie dla wojska: Uczelnia będzie przygotowywać przede wszystkim kandydatów do zawodowej służby wojskowej oraz żołnierzy do zawodów medycznych, takich jak: lekarz, lekarz dentysta, pielęgniarka, położna, ratownik medyczny, farmaceuta lub fizjoterapeuta.
• Początek zajęć: Uczelnia ma rozpocząć normalne kształcenie studentów najpóźniej od roku akademickiego 2027/2028.
• Przejęcie istniejących struktur: Nowa Akademia wchłonie istniejące Wojskowe Centrum Kształcenia Medycznego w Łodzi. Jego pracownicy automatycznie staną się pracownikami nowej uczelni, a kursanci – jej słuchaczami.
• Zmiana dla obecnych studentów-żołnierzy: Żołnierze, którzy obecnie studiują medycynę na Uniwersytecie Medycznym w Łodzi (w ramach współpracy z Akademią Wojsk Lądowych we Wrocławiu), automatycznie staną się żołnierzami nowej Wojskowej Akademii Medycznej. Swoje studia dokończą jednak na dotychczasowych zasadach na Uniwersytecie Medycznym.
• Nabór na studia: Limity przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny w nowej Akademii będzie ustalał Minister Obrony Narodowej (w porozumieniu z ministrem zdrowia), biorąc pod uwagę potrzeby wojska.
• Baza i majątek: Uczelnia dostanie w posiadanie konkretne nieruchomości w Łodzi (np. przy ul. Legionów, 1 Maja, Gdańskiej) oraz w Jeżewie, które staną się jej własnością.
• Tymczasowe uprawnienia: Na starcie Akademia dostanie specjalne, czasowe uprawnienia (kategorię naukową B+), które pozwolą jej prowadzić studia medyczne. Jeśli po dwóch pierwszych ocenach naukowych nie zdobędzie odpowiedniej kategorii, będzie musiała zmienić nazwę na „Wojskowa Uczelnia Medyczna”.
• Kto za to zapłaci: Do czasu rozpoczęcia kształcenia, Akademia będzie finansowana z budżetu państwa, z części, którą zarządza Minister Obrony Narodowej.

Nowa ustawa o zarządzaniu kryzysowym wprowadza kilka ważnych zmian. Oto, co to oznacza w praktyce:

• Nowe, ostrzejsze zasady dla firm i instytucji, które zarządzają najważniejszymi dla państwa obiektami (np. elektrownie, wodociągi, sieci teleinformatyczne, porty, szpitale). Te firmy będą teraz nazywane "podmiotami krytycznymi" i będą musiały spełniać dużo więcej wymogów bezpieczeństwa.
• Obowiązek tworzenia szczegółowych planów i dokumentacji. Każdy podmiot krytyczny będzie musiał:
• Regularnie (co 2 lata) przeprowadzać ocenę ryzyka – sprawdzać, co może zagrozić jego działaniu.
• Wdrożyć konkretne zabezpieczenia (fizyczne, techniczne, osobowe, cyberbezpieczeństwo).
• Opracować i przechowywać dokumentację swojego systemu bezpieczeństwa.
• Wyznaczyć pełnomocnika bezpieczeństwa usługi kluczowej – osobę odpowiedzialną za te wszystkie sprawy.
• Obowiązek zgłaszania poważnych awarii. Jeśli wystąpi poważny incydent (np. awaria, atak), który zakłóci świadczenie kluczowej usługi, podmiot krytyczny musi to zgłosić do odpowiednich służb w ciągu 24 godzin.
• Kary pieniężne za złamanie przepisów. Za niewywiązywanie się z nowych obowiązków (np. brak oceny ryzyka, brak dokumentacji, niezgłoszenie incydentu) grożą wysokie kary. Na przykład:
• Za brak audytu bezpieczeństwa: do 200 000 zł.
• Za niewdrożenie zabezpieczeń: do 150 000 zł.
• Za niezgłoszenie poważnego incydentu: do 25 000 zł za każdy przypadek.
• Nowe uprawnienia dla służb. Ustawa daje policji, straży granicznej i innym służbom prawo do niszczenia lub unieruchamiania bezzałogowych obiektów pływających (dronów wodnych) i lądowych (dronów naziemnych), jeśli stanowią zagrożenie.
• Większa kontrola nad drogami i koleją w sytuacjach kryzysowych. Wojewoda będzie mógł w sytuacji kryzysowej czasowo zamknąć drogi lub ograniczyć ruch na kolei, jeśli wymaga tego bezpieczeństwo państwa.
• Nowe Centrum Bezpieczeństwa Morskiego. Powstanie specjalna jednostka (w strukturach Straży Granicznej), która będzie całodobowo monitorować zagrożenia na morzu, w portach i dla infrastruktury morskiej (np. farm wiatrowych, rurociągów).
• Zmiany w ochronie ważnych obiektów. Zaostrzone zostają przepisy dotyczące ochrony obiektów, które muszą być chronione (np. elektrownie, wodociągi). Osoby, które bezprawnie wejdą na teren takiego obiektu i nie opuszczą go na żądanie, mogą trafić do więzienia nawet na 2 lata.
• **Ustawa dotyczy głó

Ustawa wprowadza kilka dużych zmian w cyfryzacji ochrony zdrowia. Oto, co to oznacza w praktyce:

• Karta Pacjenta (e-Profil Pacjenta) – powstaje nowy, elektroniczny dokument, który zbiera w jednym miejscu najważniejsze informacje o Twoim zdrowiu (np. grupa krwi, alergie, choroby przewlekłe, przyjmowane leki, szczepienia, przebyte operacje). Lekarz będzie mógł go wygenerować na żądanie, aby szybko poznać Twój stan zdrowia. Nie zastępuje on pełnej historii choroby, ale daje szybki przegląd.
• Wymiana danych medycznych z zagranicą – Twoja Karta Pacjenta będzie mogła być wysłana do lekarza w innym kraju Unii Europejskiej (lub EFTA), jeśli wyrazisz na to zgodę przez Internetowe Konto Pacjenta (IKP). Podobnie, gdy Ty lub lekarz w Polsce będziecie potrzebować danych o Twoim zdrowiu z innego kraju UE, będzie to możliwe. To ułatwi leczenie za granicą.
• Sztuczna inteligencja (AI) w diagnostyce obrazowej – powstaje Platforma Usług Inteligentnych (PUI). To system, który pozwoli szpitalom korzystać z certyfikowanych narzędzi AI do analizy badań obrazowych (np. RTG, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny). AI będzie wspomagać lekarza w wykrywaniu zmian chorobowych, co ma przyspieszyć diagnozę. Decyzję i tak zawsze podejmuje lekarz.
• System Domowej Opieki Medycznej – nowy system, który umożliwi zdalne monitorowanie stanu zdrowia pacjentów w domu. Dane z wyrobów medycznych (np. ciśnieniomierz, glukometr) lub z aplikacji zdrowotnych będą automatycznie przesyłane do systemu. Lekarz będzie mógł je na bieżąco sprawdzać, co pozwoli szybciej reagować na pogorszenie stanu zdrowia, bez konieczności wizyty w przychodni.
• System e-Konsylium – nowe narzędzie do zdalnych konsultacji między lekarzami. Lekarz prowadzący będzie mógł poprosić o konsultację innego specjalistę za pośrednictwem systemu, bez konieczności osobistego spotkania. Ma to przyspieszyć diagnostykę i leczenie, szczególnie w skomplikowanych przypadkach (np. onkologicznych, kardiologicznych).
• Hurtownia Danych e-Zdrowia – powstaje centralny zbiór danych medycznych (pozbawiony danych umożliwiających bezpośrednią identyfikację pacjenta). Będzie służyć do analiz, planowania polityki zdrowotnej, oceny jakości opieki i efektywności wydatków. Nie będzie używana do leczenia konkretnych pacjentów.
• Zmiany w dokumentacji stażu lekarzy – rezygnuje się z obowiązku prowadzenia elektronicznej karty stażu podyplomowego lekarza przez System Monitorowania Kształcenia (SMK). Karta wraca do formy papierowej. Dotyczy to staży rozpoczętych po 28 lutego 2026 r.
• **Ułatwienia w cyfryzacji dokumentacji

Ustawa wprowadza kilka zmian w tym, jak firmy prowadzące księgi podatkowe (czyli zapisy swoich przychodów i wydatków) mają je wysyłać do urzędu skarbowego. Dotyczy to przedsiębiorców rozliczających się na zasadach ogólnych (PIT i CIT) oraz ryczałtem.

Co się zmienia w praktyce?

• Więcej czasu na wysłanie ksiąg rachunkowych (dla firm prowadzących pełną księgowość):
• Dla firm rozliczających podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) – termin wysyłki ksiąg rachunkowych do skarbówki wydłuża się z 30 kwietnia do 31 lipca roku następującego po roku podatkowym.
• Dla firm rozliczających podatek dochodowy od osób prawnych (CIT, np. spółki) – termin wysyłki ksiąg rachunkowych wydłuża się z końca trzeciego miesiąca do końca siódmego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego.
• To ułatwienie, bo daje więcej czasu na zamknięcie i zatwierdzenie rocznych sprawozdań finansowych przed wysłaniem ksiąg.
• Bez zmian dla firm prowadzących Podatkową Księgę Przychodów i Rozchodów (KPiR):
• Dla firm, które prowadzą uproszczoną księgowość (KPiR) oraz ewidencję środków trwałych (JPK_PKPIR i JPK_ST), termin wysyłki pozostaje ten sam – do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.
• Jedno pełnomocnictwo do podpisywania deklaracji i ksiąg:
• Jeśli przedsiębiorca udzielił komuś (np. księgowej) pełnomocnictwa do podpisywania deklaracji podatkowych wysyłanych elektronicznie (formularz UPL-1), to to samo pełnomocnictwo będzie automatycznie uprawniać tę osobę także do podpisywania ksiąg podatkowych (KPiR, ksiąg rachunkowych, ewidencji środków trwałych) wysyłanych do urzędu. Nie trzeba będzie udzielać osobnego pełnomocnictwa do ksiąg.
• Doprecyzowanie nazewnictwa:
• W przepisach o podatku PIT zamiast ogólnego słowa „księga” będzie używana pełna nazwa „podatkowa księga przychodów i rozchodów”, żeby uniknąć nieporozumień.

Kogo dotyczą zmiany?

Przedsiębiorców (osoby fizyczne, spółki, ryczałtowcy), którzy są zobowiązani do prowadzenia i przesyłania do urzędu skarbowego ksiąg podatkowych w formie elektronicznej (JPK).

Ustawa przedłuża o rok zwolnienie z podatku od spadków i darowizn dla pieniędzy lub rzeczy, które ktoś dostał w darowiźnie i wydaje na naprawę szkód po powodzi z września 2024 r. Chodzi o tereny gmin, które zostały uznane za poszkodowane w tej powodzi.

• Kogo dotyczy? Każdego, kto dostał darowiznę (pieniądze albo rzecz) i chce ją przeznaczyć na usuwanie skutków powodzi z września 2024 r. – zarówno samego poszkodowanego, jak i kogoś innego, kto np. pomaga mu w odbudowie.
• Co się zmienia w praktyce? Wcześniej, żeby nie płacić podatku, trzeba było wydać darowiznę na ten cel do 31 grudnia 2025 r. Nowe przepisy dają dodatkowy rok: wystarczy, że wydasz ją między 1 stycznia 2026 r. a 31 grudnia 2026 r.
• Co jeśli już dostałeś darowiznę, ale nie zdążyłeś jej wydać do końca 2025 r.? Nadal możesz skorzystać ze zwolnienia – pod warunkiem że wydasz ją na usuwanie skutków powodzi do 31 grudnia 2026 r.
• Co jeśli dostałeś darowiznę w 2026 r.? Też możesz uniknąć podatku, jeśli do końca 2026 r. przeznaczysz ją na ten sam cel.
• Co jeśli nie wydasz całej darowizny na ten cel? Od tej części, której nie wydałeś, musisz zapłacić podatek. Wtedy masz obowiązek złożyć zeznanie podatkowe (formularz SD-3) do urzędu skarbowego najpóźniej do 31 stycznia 2027 r.
• Co jeśli już toczy się wobec ciebie postępowanie podatkowe w sprawie tej darowizny? Możesz złożyć wniosek do urzędu skarbowego, że zamierzasz wydać darowiznę na usuwanie skutków powodzi do końca 2026 r. – wtedy urząd zawiesi (wstrzyma) postępowanie. Jeśli faktycznie wydasz pieniądze na ten cel, postępowanie umorzą i nie zapłacisz podatku.
• Co jeśli dostałeś już decyzję z urzędu, że masz zapłacić podatek, ale termin płatności jeszcze nie minął? Możesz złożyć oświadczenie, że zamierzasz wydać darowiznę na usuwanie skutków powodzi do końca 2026 r. – wtedy termin zapłaty podatku przesuwa się na 31 stycznia 2027 r.
• Co jeśli już zapłaciłeś podatek, ale potem wydałeś darowiznę na ten cel? Masz 5 lat (licząc od końca roku, w którym dostałeś darowiznę), żeby złożyć wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji podatkowej. Jeśli urząd uzna, że spełniasz warunki, zwróci ci zapłacony podatek.

• Ustawa pozwala na płoszenie (odstraszanie) niedźwiedzi i żubrów przy użyciu broni gładkolufowej z amunicją niepenetracyjną (np. gumowe kule, które nie przebijają skóry, ale zadają ból i odstraszają).
• Dotychczas do odstraszania używano słabszej broni (gazowej), która nie działała skutecznie na te duże i niebezpieczne zwierzęta. Nowe przepisy mają umożliwić szybszą i skuteczniejszą reakcję, zanim zwierzę zaatakuje człowieka.
• Z broni będą mogły korzystać osoby uprawnione do posiadania broni w celach łowieckich (myśliwi), ale tylko jeśli mają specjalne zezwolenie od Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) lub Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ). Zezwolenie będzie określać miejsce i czas, w którym można płoszyć.
• Amunicję niepenetracyjną (gumowe kule) będzie można kupić na podstawie pozwolenia na broń w celach łowieckich oraz okazania wyżej wymienionego zezwolenia na płoszenie.
• Zmiana dotyczy wyłącznie niedźwiedzia brunatnego i żubra – gatunków chronionych, które mogą zagrażać ludziom, zwłaszcza gdy pojawiają się w pobliżu domów, śmietników czy sadów.
• Ustawa nie zmienia zasad ochrony tych zwierząt – nadal potrzebne jest zezwolenie na ich płoszenie, a broń ma być używana tylko w sytuacjach zagrożenia, a nie do zabijania.

Ustawa wprowadza nowe, wspólne dla całej Unii Europejskiej zasady gromadzenia i porównywania danych (głównie odcisków palców i zdjęć twarzy) cudzoziemców, którzy nie są obywatelami UE. Chodzi o lepszą kontrolę migracji i azylu, a także o pomoc w walce z poważną przestępczością i terroryzmem.

Co to oznacza w praktyce?

• Powstaje jedna, duża baza danych (system Eurodac). Będą w niej przechowywane dane biometryczne (odciski palców, zdjęcia twarzy) i osobowe (imię, nazwisko, data urodzenia) cudzoziemców, którzy:
• złożyli wniosek o azyl w którymś z krajów UE,
• zostali zatrzymani na granicy podczas nielegalnego przekraczania granicy,
• przebywają nielegalnie na terenie UE.
• Kto i kiedy będzie pobierał dane?
• Straż Graniczna – od osób przekraczających granicę nielegalnie lub składających wniosek o azyl.
• Policja – od osób zatrzymanych za nielegalny pobyt.
• Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców – w niektórych przypadkach, np. przy składaniu wniosku o azyl.
• Obowiązek poddania się pobraniu danych. Osoba, której dane dotyczą, ma obowiązek umożliwić ich pobranie. Jeśli odmówi, funkcjonariusze (Policja, Straż Graniczna) mogą użyć środków przymusu bezpośredniego (np. siły fizycznej), aby dane pobrać.
• Do czego służą te dane?

1. Głównie do spraw azylowych i migracyjnych: Ustalenie, które państwo UE jest odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o azyl (np. jeśli ktoś złożył wniosek w Polsce, ale wcześniej miał odciski palców zarejestrowane we Włoszech, to Włochy są odpowiedzialne).

2. Dodatkowo do ochrony porządku publicznego: Służby (Policja, Straż Graniczna, ABW, CBA, Żandarmeria Wojskowa, KAS, Służba Ochrony Państwa, Agencja Wywiadu, Służba Kontrwywiadu Wojskowego) mogą sprawdzić w bazie, czy dana osoba (np. podejrzany o terroryzm) wcześniej nie ubiegała się o azyl w innym kraju. To ma pomóc w walce z poważną przestępczością i terroryzmem.

• Kto zarządza systemem w Polsce?
• Komendant Główny Policji – jest głównym odpowiedzialnym za techniczną obsługę systemu w Polsce (tzw. krajowy punkt dostępu). Robi to za pomocą specjalnej komórki w Centralnym Laboratorium Kryminalistycznym Policji.
• Co z ochroną danych?
• Osoba, której dane są w systemie, ma prawo je sprawdzić, poprawić lub zażądać usunięcia (

Ustawa wprowadza nowy, w pełni elektroniczny system sprzedaży rzeczy (ruchomości) i nieruchomości zajętych przez urząd skarbowy. System nazywa się Portal eLicytacje KAS. Dla zwykłego człowieka oznacza to, że licytacje komornicze (skarbowe) będzie można oglądać i brać w nich udział przez internet, bez wychodzenia z domu.

Oto najważniejsze zmiany w praktyce:

• Nowy portal do licytacji (Portal eLicytacje KAS): Urzędy skarbowe dostają własny system internetowy do sprzedaży zajętych rzeczy i nieruchomości. To taki "Allegro" urzędu skarbowego. Aby wziąć udział w licytacji, trzeba będzie założyć konto w tym portalu i potwierdzić swoją tożsamość (np. profilem zaufanym).
• Licytacje ruchomości (np. samochód, telewizor) przez internet:
• Licytacja będzie trwać 7 dni (zamiast jednego spotkania w urzędzie).
• Jeśli ktoś da wyższą ofertę w ostatnich 5 minutach, licytacja automatycznie przedłuża się o kolejne 5 minut (aż do maksymalnie 72 godzin). To zapobiega "licytowaniu na ostatnią chwilę".
• Minimalne postąpienie (o ile więcej można dać) to 1% ceny wywoławczej (np. przy cenie 1000 zł, postąpienie to minimum 10 zł).
• Wadium (kaucja) trzeba wpłacić najpóźniej 2 dni robocze przed licytacją.
• Sprzedaż "z wolnej ręki" przez internet: Jeśli rzeczy nie uda się sprzedać na licytacji, urząd może wystawić je na sprzedaż w portalu na 30 dni. Kto pierwszy zaoferuje cenę wyznaczoną przez urząd, ten kupuje.
• Licytacje nieruchomości (np. mieszkanie, dom) przez internet:
• Będą odbywać się w tym samym portalu.
• Licytacja będzie trwać 7 dni, z takim samym mechanizmem przedłużania czasu jak przy ruchomościach.
• Ogłoszenie o licytacji nieruchomości będzie widoczne w portalu na co najmniej 30 dni przed jej rozpoczęciem.
• Koniec z podawaniem danych dłużnika w ogłoszeniach: Z obwieszczeń o licytacji znikają dane osobowe osoby, której rzeczy są zajęte (np. imię i nazwisko). Ma to chronić jej prywatność.
• Komunikacja przez e-Urząd Skarbowy: Wszystkie ważne pisma (np. wezwanie do zapłaty, informacja o wygranej) będą przychodzić na konto w e-Urzędzie Skarbowym. Trzeba wyrazić na to zgodę, żeby móc licytować.
• Unieważnienie licytacji: Licytację można unieważnić tylko do momentu, gdy kupujący nie odebrał jeszcze rzeczy. Gdy już ją odbierze, transakcja jest ostateczna.

Ustawa wprowadza obowiązkowe czipowanie i rejestrację w centralnej bazie danych (KROPiK) dla wszystkich psów i dla kotów w określonych sytuacjach. Ma to pomóc w walce z bezdomnością zwierząt i ułatwić znajdowanie właścicieli.

Co to oznacza w praktyce?

• Obowiązkowe czipowanie i rejestracja:
• Psy: muszą mieć wszczepiony czip i być zarejestrowane w bazie najpóźniej do dnia pierwszego szczepienia przeciwko wściekliźnie. Jeśli pies jest sprzedawany lub oddawany wcześniej – trzeba to zrobić przed zmianą właściciela. Jeśli trafia do schroniska – następnego dnia po przyjęciu.
• Koty: obowiązek dotyczy kotów, które są sprzedawane lub oddawane (trzeba to zrobić przed zmianą właściciela) oraz kotów trafiających do schroniska (następnego dnia po przyjęciu). Dla kotów, które nie są sprzedawane i nie trafiają do schroniska, czipowanie i rejestracja są dobrowolne.
• Zwierzęta z zagranicy: psy i koty przywożone do Polski na stałe muszą być zaczipowane i zarejestrowane w KROPiK w ciągu 14 dni od wwozu lub zakończenia kwarantanny.
• Kto to robi i ile kosztuje?
• Czipowanie i rejestrację może wykonać tylko lekarz weterynarii (lub technik weterynarii pod jego nadzorem), który zgłosił się do bazy.
• Maksymalna opłata za czipowanie (wraz z kosztem czipa), rejestrację lub zmianę danych wynosi 0,56% przeciętnego wynagrodzenia (w 2026 roku byłoby to około 50 zł). Gminy mogą refundować te koszty.
• Co się zmienia dla właściciela?
• Obowiązek: musisz dopilnować, żeby pies/kot został zaczipowany i zarejestrowany w terminie.
• Zmiana danych: jeśli zmienisz adres lub numer telefonu, masz 14 dni, aby to zgłosić (możesz to zrobić sam przez internet lub u weterynarza).
• Sprzedaż/oddanie: nie możesz sprzedać ani oddać nieoznakowanego i niezarejestrowanego psa lub kota.
• Kara: za brak czipa, rejestracji lub niezgłoszenie zmiany danych grozi kara grzywny (mandat).
• Co z psami i kotami, które już mają czipa?
• Jeśli zwierzę ma już czipa zgodnego z normą ISO, nie trzeba go ponownie czipować. Trzeba je tylko zarejestrować w nowej bazie KROPiK.
• Dla psów, które już są po pierwszym szczepieniu na wściekliznę, jest okres przejściowy 3 lat na dopełnienie obowiązku.
• Dla kogo jeszcze to ważne?
• Schroniska: mają obowiązek czipować i rejestrować wszystkie przyjm

Ustawa rozszerza system eUmowy – darmowy i dobrowolny program do obsługi umów przez internet. Główne zmiany w praktyce:

• System eUmowy będzie dostępny dla każdego – nie tylko dla małych firm i osób fizycznych, ale też dla dużych przedsiębiorstw. Każdy chętny będzie mógł z niego korzystać.
• Więcej rodzajów umów do załatwienia online – oprócz umowy o pracę, zlecenia i umowy z nianią, będzie można przez system zawrzeć:
• umowę o zakazie konkurencji
• umowę szkoleniową (podnoszenie kwalifikacji)
• umowę o współodpowiedzialności materialnej
• porozumienie o wolontariacie
• Można przenieść do systemu umowę zawartą wcześniej na papierze – dotyczy to mikroprzedsiębiorców i małych firm. Nie trzeba ponownie podpisywać umowy, wystarczy wprowadzić dane do systemu. Pracodawca może też przenieść całą dokumentację pracowniczą do eUmowy.
• Pojedyncze czynności przy umowie papierowej – nawet jeśli umowa została zawarta poza systemem, strony będą mogły przez eUmowę zrobić np. aneks (zmianę) czy wypowiedzenie, podpisać je podpisem zaufanym lub osobistym i wydrukować.
• Nowy sposób podpisywania – umowy o zakazie konkurencji i o współodpowiedzialności materialnej będzie można podpisać nie tylko kwalifikowanym podpisem elektronicznym, ale też zwykłym podpisem zaufanym lub osobistym (e-dowód). To ułatwienie, bo wcześniej wymagany był droższy podpis kwalifikowany.
• Więcej danych będzie sprawdzanych automatycznie – system będzie pobierał dane z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) i Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej (CEIDG), żeby zweryfikować, czy osobę zakładającą konto faktycznie reprezentuje firmę.
• ZUS przekaże do systemu więcej informacji – np. o zwolnieniach lekarskich, opiece nad dzieckiem, świadczeniu rehabilitacyjnym czy stażu pracy. To ma ułatwić pracodawcy wyliczanie wynagrodzenia i świadczeń.
• Łatwiejsze rozliczenia z urzędem skarbowym i ZUS – system umożliwi automatyczne przekazywanie danych podatkowych i ubezpieczeniowych.
• Nowe funkcje w systemie – będzie można potwierdzać obecność pracownika w pracy, prowadzić ewidencję czasu pracy, a także dołączać dokumenty związane z BHP.
• Zmiana dla cudzoziemców – jeśli umowa z cudzoziemcem jest obsługiwana w eUmowie, system sam prześle ją do urzędu, który wydał zezwolenie na pracę. Pracodawca nie będzie musiał robić tego osobno.
• Pracownik będzie mógł sam zmienić swoje dane kontaktowe w ZUS – bez pośrednictwa pracodawcy. ZUS poinform

Ustawa zmienia przepisy o radcach prawnych w kilku ważnych obszarach.

Ochrona danych osobowych

Ustawa porządkuje zasady przetwarzania danych osobowych przez radców prawnych i organy samorządu zawodowego. Krajowa Izba Radców Prawnych i okręgowe izby radców prawnych stają się administratorami danych (czyli odpowiadają za to, jak dane są przechowywane i używane). Organy samorządu mogą teraz informować ludzi o ich prawach dotyczących danych (np. prawie dostępu do swoich danych) poprzez publikację informacji w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie internetowej lub w siedzibie. Prawo do usunięcia danych nie wpływa na prowadzone postępowania samorządowe.

Dane osobowe będą przechowywane przez 10 lat od końca roku, w którym skończyło się postępowanie administracyjne lub dotyczące skarg (prowadzone przez organy samorządu), oraz przez 15 lat od końca roku, w którym skończyło się postępowanie dyscyplinarne. Co 5 lat organy będą sprawdzać, czy dane są jeszcze potrzebne.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej

Krajowa Izba Radców Prawnych zawiera grupową umowę ubezpieczenia na rzecz wszystkich radców prawnych. Każdy radca prawny musi być objęty tym ubezpieczeniem, chyba że złoży oświadczenie o rezygnacji i wykaże, że sam zawarł ubezpieczenie spełniające wymogi ustawy. Oświadczenie trzeba złożyć w ciągu 14 dni od powiadomienia o warunkach ubezpieczenia grupowego albo w ciągu 14 dni od uzyskania prawa do wykonywania zawodu. Informacja o ubezpieczeniu musi być dostarczona nie później niż do końca listopada roku poprzedzającego pierwszy rok objęty umową.

Minimalna suma gwarancyjna ubezpieczenia wynosi równowartość 50 000 euro (przeliczane wg kursu NBP z pierwszego dnia roku, w którym zawierana jest umowa).

Radca prawny, który nie zapłaci składki lub nie spełni obowiązku ubezpieczenia (jeśli złożył oświadczenie o rezygnacji), podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Obrady zdalne i uchwały obiegowe

Organy samorządu radców prawnych mogą teraz odbywać posiedzenia przy użyciu wideokonferencji (całkowicie zdalne lub hybrydowe, gdy część uczestników jest zdalnie). Mogą też podejmować uchwały przez internet lub w trybie obiegowym (bez posiedzenia). Decyzję o wyborze trybu podejmuje przewodniczący organu.

Podpisy uchwał

Uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych podpis

Ustawa wprowadza kilka zmian dla kuratorów sądowych (zawodowych i społecznych) oraz aplikantów kuratorskich (osób szkolących się na kuratora). Oto najważniejsze z nich w praktyce:

• Nowe legitymacje służbowe – każdy kurator zawodowy, społeczny i aplikant dostanie nową legitymację ze zdjęciem. Będzie to dokument publiczny (trudniejszy do podrobienia). Stare legitymacje będą ważne najdłużej do 31 grudnia 2027 r., potem trzeba je wymienić na nowe. Za wydanie i wymianę odpowiada prezes sądu okręgowego (dla kuratorów zawodowych i aplikantów) lub prezes sądu rejonowego (dla kuratorów społecznych).
• Łatwiejsze wcześniejsze zdawanie egzaminu – minister sprawiedliwości będzie mógł zwolnić aplikanta z części szkolenia (aplikacji), ale bez zwalniania go z egzaminu. Dzięki temu aplikant może wcześniej przystąpić do egzaminu kuratorskiego.
• Dodatek specjalny za dodatkową pracę – kurator zawodowy dostanie dodatek (do 40% swojego podstawowego wynagrodzenia) dopiero po wykonaniu dodatkowych zadań (np. za zastępowanie nieobecnego kolegi), a nie z góry. To ma zapobiec sporom, ile mu się należy.
• Szersze możliwości delegowania kuratorów do ministerstwa – kurator zawodowy będzie mógł być oddelegowany do pracy w Ministerstwie Sprawiedliwości nie tylko do spraw nadzoru nad kuratorami, ale też do innych zadań związanych z funkcjonowaniem kurateli (np. przy projektach unijnych). Dotyczy to tylko nowych delegacji – ci, którzy już tam pracują, zostają na starych zasadach.
• Więcej osób w komisji egzaminacyjnej – w komisji, która przeprowadza egzamin kuratorski, musi zasiadać co najmniej jeden przedstawiciel Krajowej Rady Kuratorów, który jest delegatem do tej Rady. Członkowie komisji dostaną zwrot kosztów podróży i noclegu za udział w jej pracach.
• Doprecyzowanie, kto może zarządzić kontrolę kuratora – prezes sądu okręgowego będzie mógł jednoznacznie zarządzić doraźną kontrolę (wizytację lub lustrację) kuratora okręgowego.

Ustawa wprowadza kilka ważnych zmian w zasadach planowania przestrzennego w Polsce. Oto, co to oznacza w praktyce, podzielone na najważniejsze punkty:

1. Łatwiejsze inwestycje dla gmin (tzw. "inwestycje uzupełniające")

• Gminy będą mogły łatwiej realizować swoje zadania (np. budowę dróg, szkół, przedszkoli, zieleni) w ramach dużych prywatnych inwestycji. Wcześniej te dodatkowe inwestycje musiały bezpośrednio służyć głównej inwestycji, teraz wystarczy, że są zadaniem własnym gminy.

2. Zmiany w procedurze "Zintegrowanego Planu Inwestycyjnego" (ZPI) – szybsze i prostsze duże inwestycje

• Większa elastyczność: Plan ZPI może teraz obejmować nie tylko główną inwestycję i tę dodatkową, ale też inne tereny, jeśli to potrzebne.
• Mniej biurokracji: Jeśli dodatkowa inwestycja (np. droga) jest już dopuszczona przez obowiązujący plan miejscowy, nie trzeba jej włączać do nowego ZPI. To oszczędza czas i pieniądze.
• Szybsze decyzje: Rada gminy będzie musiała podjąć decyzję o uchwaleniu ZPI w ciągu 2 miesięcy od przedstawienia projektu. Sądy administracyjne również będą miały 2 miesiące na rozpatrzenie ewentualnej skargi na taki plan.
• Większa kontrola gminy: Rada gminy będzie mogła wymagać od inwestora dołączenia do wniosku tzw. "koncepcji urbanistyczno-architektonicznej" – czyli wstępnego projektu z wizualizacją, jak będzie wyglądać zabudowa. To ułatwi mieszkańcom zrozumienie planowanej inwestycji.
• Bezpieczeństwo dla gminy: Inwestor będzie mógł wcześniej, na początku procedury, zobowiązać się do pokrycia kosztów jej prowadzenia.

3. Zmiany w "Warunkach Zabudowy" (WZ) – od 1 stycznia 2027 r.

• Tylko dla właścicieli: O decyzję o warunkach zabudowy będzie mógł wystąpić tylko ten, kto ma prawo do dysponowania działką na cele budowlane (np. jest jej właścicielem). Ma to ukrócić spekulacje i składanie wniosków "na zapas".
• Oświadczenie pod rygorem karnym: Do wniosku trzeba będzie dołączyć oświadczenie o posiadanym prawie do działki, składane pod groźbą odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

4. Obszary zabudowy śródmiejskiej – porządek w przepisach

• Ustawa precyzuje, że obszary zabudowy śródmiejskiej (gdzie obowiązują specjalne, łagodniejsze warunki techniczne dla budynków) muszą być przeniesione z planu ogólnego gminy do planu miejscowego lub decyzji o warunkach zabud

Ustawa uznaje Greków za oficjalną mniejszość narodową w Polsce. Do tej pory nie mieli takiego statusu, a teraz zostaną dopisani do listy ustawowej.

Co to oznacza w praktyce dla osób pochodzenia greckiego:

• Ochrona języka i kultury: Dostają prawo do nauki języka greckiego w szkołach, do zakładania własnych organizacji kulturalnych i społecznych oraz do używania imion i nazwisk zgodnych z grecką tradycją.
• Pieniądze z budżetu państwa: Organizacje greckie będą mogły ubiegać się o dotacje z budżetu państwa na działalność kulturalną, edukacyjną i społeczną. Szacuje się, że rocznie będzie to około 800 tysięcy złotych.
• Głos w sprawach ważnych dla mniejszości: Grecy dostaną swojego przedstawiciela w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych (ciało, które doradza rządowi w sprawach mniejszości).
• Ochrona przed dyskryminacją: Ustawa gwarantuje, że nikt nie może być gorzej traktowany ze względu na greckie pochodzenie.

Kogo to dotyczy? Przede wszystkim około 5,5 tysiąca osób, które w spisie powszechnym zadeklarowały narodowość grecką. Najwięcej mieszka ich na Dolnym Śląsku i Mazowszu.

Ustawa wprowadza zmiany w zasadach zdawania egzaminów z języka polskiego dla cudzoziemców i Polaków mieszkających za granicą. Chodzi o to, żeby system był sprawniejszy i lepiej radził sobie z dużą liczbą chętnych.

Co to oznacza w praktyce?

• Nowy podział na grupy wiekowe: Egzaminy będą zdawane w dwóch grupach: dla osób, które ukończyły 16 lat (poziomy A1, A2, B1, B2, C1, C2) i dla osób poniżej 16 lat (tylko poziomy A1, A2, B1, B2). Wcześniej granica wieku była nieostra ("dorośli" i "dzieci i młodzież").
• Wyższe poziomy certyfikatu bez egzaminu: Osoby, które ukończyły polską szkołę średnią za granicą i zdały maturę z polskiego, dostaną certyfikat na poziomie B2 (zamiast dotychczasowego B1). Osoby z doktoratem obronionym po polsku – na poziomie C2 (zamiast C1). Osoby po polskich studiach II stopnia lub jednolitych magisterskich – na poziomie C1 (zamiast B2).
• Można dostać duplikat certyfikatu: Jeśli zgubisz lub zniszczysz certyfikat, możesz wystąpić o jego duplikat. Kosztuje 100 zł, a wniosek można składać do 25 lat od otrzymania oryginału.
• Nowe opłaty za certyfikat i egzamin:
• Opłata za wydanie certyfikatu (i duplikatu) wynosi 100 zł.
• Maksymalna opłata za egzamin jest teraz liczona od przeciętnego wynagrodzenia w Polsce (np. za egzamin B1 dla dorosłych to max 7% tej kwoty, za C1/C2 – max 9%). Wcześniej opłaty były w euro.
• Większa kontrola i nowe zasady egzaminu:
• Komisja będzie sprawdzać poprawność oceny 30% prac (zamiast dotychczasowych 20%).
• Do komisji egzaminacyjnej będzie mógł wejść ktoś z dyplomem filologii obcej i 3-letnim doświadczeniem w nauczaniu polskiego jako obcego (nie tylko filolog polski).
• Wprowadzono jasne zasady przerywania i unieważniania egzaminu (np. za używanie telefonu, ściąganie).
• Osoby z dysfunkcją słuchu lub mowy mogą być zwolnione z części ustnej egzaminu.
• Nowe wymogi dla organizatorów egzaminów: Podmioty, które chcą organizować egzaminy, muszą spełniać ostrzejsze warunki (np. prowadzić nauczanie polskiego jako obcego przez co najmniej 4 lata, przeprowadzić co najmniej 1 egzamin w roku, by przedłużyć uprawnienia).
• Większa rola NAWA: Narodowa Agencja

Ustawa zmienia tylko jedno: nazwę pieniędzy, które Ministerstwo Obrony Narodowej (MON) daje Uniwersytetowi Medycznemu w Łodzi na kształcenie studentów-żołnierzy.

• Zamiast "dotacji" będzie "subwencja" – to zmiana techniczna, która dostosowuje nazwę do obecnych przepisów o szkolnictwie wyższym. Dla uczelni i studentów nic się nie zmienia w praktyce: pieniędzy nie będzie ani więcej, ani mniej, a zasady ich przyznawania pozostają takie same.
• Kogo dotyczy? Tylko Uniwersytetu Medycznego w Łodzi i studentów, którzy są żołnierzami (lub kandydatami na żołnierzy zawodowych) i kształcą się w zawodach medycznych.
• Po co to? Żeby nie było wątpliwości, jak rozliczać te pieniądze – subwencja ma prostsze zasady niż dotacja. To porządkowanie przepisów, a nie zmiana dla ludzi.

Ustawa wprowadza kilka ważnych zmian w finansach publicznych. Oto, co to oznacza w praktyce, podzielone na główne obszary:

1. Pieniądze z różnych funduszy państwowych (np. drogowego, kolejowego, mieszkaniowego) będą teraz przechowywane u Ministra Finansów

• Co się zmienia: Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK), który zarządza wieloma funduszami państwowymi (np. Krajowym Funduszem Drogowym, Funduszem Kolejowym, Funduszem Wsparcia Sił Zbrojnych), będzie musiał ich wolne środki (czyli pieniądze, które aktualnie nie są wydawane) przekazywać w depozyt Ministrowi Finansów.
• Dlaczego: Do tej pory te pieniądze leżały poza budżetem państwa, a państwo jednocześnie pożyczało pieniądze na swoje potrzeby. Teraz państwo będzie mogło tymczasowo korzystać z tych wolnych środków, co zmniejszy jego potrzeby pożyczkowe i dług publiczny.
• Kogo dotyczy: Dotyczy to wielu funduszy, m.in. Krajowego Funduszu Drogowego, Funduszu Kolejowego, Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych, Funduszu Dopłat (m.in. do kredytów mieszkaniowych), Funduszu Kredytów Studenckich, Funduszu Pomocy (dla Ukrainy) i innych.
• Co z walutami obcymi: Wolne środki tych funduszy w walutach obcych (np. w euro, dolarach) nadal będą mogły być lokowane w bankach, a nie u Ministra Finansów.

2. Nowy, państwowy egzamin na audytora wewnętrznego w instytucjach publicznych

• Co się zmienia: Powstaje nowa, dodatkowa ścieżka zdobycia uprawnień do bycia audytorem wewnętrznym (osobą, która sprawdza, czy pieniądze w urzędach i instytucjach publicznych są wydawane prawidłowo). Będzie to państwowy egzamin.
• Dla kogo: Dla osób, które chcą zostać audytorami wewnętrznymi w sektorze publicznym (np. w urzędach, ministerstwach, szpitalach publicznych), ale nie mają np. drogiego certyfikatu międzynarodowego ani nie mogą odbyć wymaganej praktyki.
• Jak to będzie wyglądać:
• Egzamin będzie organizowany raz w roku (od 1 do 30 września) przez Krajową Szkołę Administracji Publicznej (KSAP).
• Aby egzamin się odbył, musi zgłosić się co najmniej 100 chętnych.
• Egzamin będzie płatny, ale opłata nie przekroczy 30% przeciętnego wynagrodzenia w kraju.
• Aby zdać, trzeba uzyskać co najmniej 75% punktów z każdej z dwóch części egzaminu.
• Pierwszy egzamin odbędzie się w 2027 roku.
• Co z dotychczasowymi audytorami: Osoby, które już mają uprawnienia (np. po studiach podyplom

Ustawa pozwala Agencji Rozwoju Przemysłu (ARP) udzielać pożyczek firmom, które mają przejściowe kłopoty finansowe, ale są ważne dla polskiej gospodarki. Chodzi głównie o kopalnie węgla kamiennego i firmy z nimi związane.

Co to oznacza w praktyce?

• Kto może dostać pożyczkę? Tylko konkretne firmy:
• Przedsiębiorstwa górnicze (kopalnie węgla kamiennego).
• Firmy, które mają koncesję na wydobywanie węgla kamiennego.
• Firmy, które likwidują podziemną kopalnię węgla kamiennego.
• Inne firmy, które są bardzo ważne dla gospodarki (wskazane w rządowych planach), np. z sektora górnictwa.
• Na co można przeznaczyć pożyczkę? Tylko na reorganizację, która ma obniżyć koszty działalności firmy lub ją usprawnić. Nie można jej przeznaczyć na to samo, na co firma dostaje już dotacje z innego programu pomocowego dla górnictwa.
• Jakie są warunki? Firma musi przedstawić ARP program naprawczy, który pokaże, że będzie w stanie spłacić pożyczkę w przyszłości. Dodatkowo, zgodę na udzielenie pożyczki muszą wyrazić rada nadzorcza i walne zgromadzenie ARP.
• Kogo to dotyczy? Przede wszystkim firm z sektora górnictwa węgla kamiennego, które potrzebują czasowego zastrzyku gotówki, żeby się zrestrukturyzować i przetrwać trudny okres.

Ta ustawa wprowadza obowiązek przekazywania przez polskie firmy i instytucje finansowe swoich publicznych informacji (np. sprawozdań finansowych, informacji o karach) do ogólnoeuropejskiej, darmowej bazy danych – europejskiego pojedynczego punktu dostępu (ESAP). Ma to ułatwić inwestorom i analitykom z całej UE dostęp do danych o firmach.

Kogo dotyczy i co się zmienia w praktyce?

• Firmy i instytucje finansowe (banki, fundusze inwestycyjne, emerytalne, ubezpieczyciele, spółki giełdowe itp.) będą musiały:
• Przekazywać swoje publiczne dokumenty (np. sprawozdania finansowe, raporty) do polskiego urzędu nadzoru (głównie KNF, ale też KRS, BFG).
• Robić to w specjalnym formacie (takim, który komputer może łatwo odczytać i przetworzyć).
• Do każdego dokumentu dołączyć metadane (czyli "dane o danych"), np. nazwę firmy, jej unikalny identyfikator (LEI), informację, czy dokument zawiera dane osobowe.
• W razie potrzeby wystąpić o nadanie identyfikatora LEI (rodzaj cyfrowego dowodu dla firmy), jeśli go nie mają.
• Urzędy nadzoru (KNF, KRS, BFG, Polska Agencja Nadzoru Audytowego) staną się tzw. "organami zbierającymi dane" – będą zbierać te informacje od firm i automatycznie przesyłać je do centralnej bazy ESAP w UE.
• Dla zwykłych obywateli i inwestorów: Uzyskają łatwiejszy, darmowy i scentralizowany dostęp do wiarygodnych informacji finansowych o firmach z całej Unii Europejskiej.

Najważniejsze terminy wejścia w życie poszczególnych zmian:

• Od 10 lipca 2026 r.: Obowiązki dla spółek giełdowych dotyczące raportów rocznych i półrocznych.
• Od 10 stycznia 2028 r.: Obowiązki dla firm dotyczące sprawozdań finansowych za rok obrotowy zaczynający się po 31 grudnia 2026 r. (przekazywane przez KRS).
• Od 10 stycznia 2030 r.: Obowiązki dla banków, funduszy emerytalnych, ubezpieczycieli, firm inwestycyjnych i innych instytucji finansowych.

Ustawa zmienia zasady wydawania pieniędzy, które wróciły z pożyczek i gwarancji udzielonych rolnikom z unijnego programu PROW 2014-2020. Chodzi o to, żeby te zwrócone środki nadal wspierały rolnictwo, ale w bardziej atrakcyjnej formie.

Co to oznacza w praktyce?

• Nowy rodzaj pomocy dla rolników i firm rolnych: Zamiast tylko gwarancji kredytowych (jak do tej pory), pieniądze będzie można wykorzystać na gwarancję spłaty kredytu połączoną z dopłatą do odsetek (tzw. "instrument finansowy plus"). To tańszy kredyt dla rolnika.
• Kto może dostać wsparcie: Producenci rolni (gospodarstwa) oraz mikro, mali i średni przedsiębiorcy z sektora rolnego (np. przetwórcy) i leśnego. Wykluczone jest rybołówstwo i akwakultura.
• Kto decyduje o pieniądzach: Pieniędzmi zarządza Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (a nie Krajowy Fundusz Gwarancyjny). To minister podpisze umowę z Bankiem Gospodarstwa Krajowego (BGK), który będzie wdrażał nowy instrument.
• Jak długo to potrwa: Pieniądze będą wydawane przez 8 lat po zakończeniu programu (czyli od 2026 roku). Po tym okresie minister będzie mógł dalej decydować o ich przeznaczeniu.
• Skąd pieniądze: Ze zwrotów z wcześniej udzielonych gwarancji i pożyczek z Funduszu Gwarancji Rolnych (FGR). Nie będą to nowe pieniądze z budżetu państwa.
• Dla kogo to pomoc: To będzie pomoc de minimis (czyli mała pomoc, która nie wymaga zgody Komisji Europejskiej) – albo ogólna, albo specjalna dla rolnictwa.

Ustawa zmienia zasady wypłaty rekompensat (odszkodowań) z Funduszu Ochrony Rolnictwa dla grup producentów rolnych (np. spółdzielni, organizacji producentów). Chodzi o sytuację, gdy taka grupa sprzedała produkty rolne firmie, która później zbankrutowała i nie zapłaciła.

Co się zmienia w praktyce?

• Dla grup (np. spółdzielni rolników): Rekompensata będzie teraz liczona według wyższego limitu – do równowartości 300 000 euro w ciągu trzech lat. Wcześniej obowiązywał niższy limit (50 000 euro), taki sam jak dla pojedynczego rolnika.
• Dla pojedynczego rolnika: Nic się nie zmienia – nadal obowiązuje go limit do 50 000 euro w ciągu trzech lat.

Co muszą zrobić grupy, które już dostały rekompensatę?

• Grupy, które dostały już ostateczną decyzję o przyznaniu rekompensaty (przed wejściem w życie nowej ustawy), muszą w ciągu 14 dni od wejścia ustawy w życie złożyć w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (KOWR) specjalne oświadczenia o otrzymanej wcześniej pomocy de minimis (pomocy publicznej). Jeśli tego nie zrobią, decyzja o przyznaniu rekompensaty wygaśnie, a wypłacone pieniądze będą musieli zwrócić.
• Jeśli po złożeniu tych dokumentów okaże się, że grupa dostała za mało lub za dużo pieniędzy (bo wcześniej liczono według złego limitu), KOWR sam uruchomi postępowanie, żeby poprawić decyzję – nawet jeśli była już ostateczna.

Co z postępowaniami, które jeszcze się toczą?

• Wszystkie sprawy o rekompensatę dla grup, które nie zostały zakończone przed wejściem ustawy w życie, będą rozpatrywane według nowych, wyższych limitów. Jeśli grupa nie złożyła jeszcze wymaganych oświadczeń, KOWR wezwie ją do tego, dając co najmniej 14 dni na ich dostarczenie.

Dodatkowa zmiana:

• Ustawa uchyla (usuwa) jeden z przepisów, który pozwalał nakładać kary pieniężne. Wszystkie postępowania w sprawie takich kar, które rozpoczęły się przed zmianą, ale nie zostały zakończone, zostaną umorzone (zakończone bez kary).

Polska i Ukraina chcą lepiej współpracować w walce z przestępczością. Nowa umowa zastąpi starą z 1999 roku, która jest już za mało skuteczna. Chodzi o to, żeby polskie i ukraińskie służby (policja, straż graniczna, służby celne itp.) mogły szybciej i sprawniej działać razem.

Co to oznacza w praktyce?

• Szerszy zakres spraw: Współpraca obejmie wszystkie przestępstwa (nie tylko zorganizowaną przestępczość, jak wcześniej), a także konkretne wykroczenia (np. wykroczenia drogowe, przeciwko prawom pracowniczym).
• Nowe narzędzia dla służb: Służby będą mogły stosować przesyłkę niejawnie nadzorowaną (czyli np. śledzić paczkę z narkotykami, żeby namierzyć dilerów). Będzie też można wymieniać się oficerami łącznikowymi (policjantami, którzy na stałe pracują w drugim kraju, by ułatwiać kontakty).
• Szybsza wymiana informacji: Służby będą mogły łatwiej i szybciej wymieniać się danymi o przestępcach, zaginionych, skradzionych rzeczach czy metodach działania gangów.
• Współpraca na granicy: Będzie można przekazywać sobie osoby zatrzymane w wyznaczonych miejscach blisko granicy.
• Ochrona danych osobowych: Umowa szczegółowo określa, jak chronić dane osobowe, które będą sobie przekazywać służby. Zasady są zgodne z unijnym prawem.
• Koszty: Każdy kraj płaci za swoje działania. Wyjątki można ustalić osobno.
• Odmowa pomocy: Każdy kraj może odmówić współpracy, jeśli uzna, że zagraża to jego bezpieczeństwu lub suwerenności.

Kogo to dotyczy?

Głównie polskich i ukraińskich służb (policji, straży granicznej, służb celnych, ABW, CBA). Dla zwykłych ludzi oznacza to, że państwo ma lepsze narzędzia do walki z przestępczością, co może przełożyć się na większe bezpieczeństwo.

Ustawa wprowadza szereg zmian w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej. Oto, co to oznacza w praktyce:

Nowe miejsca do ukrycia się w razie zagrożenia

• Wprowadza się "punkty schronienia" – to zwykłe miejsca (np. piwnica, korytarz, garaż), które dają podstawową ochronę przed odłamkami i niebezpieczną pogodą. Nie muszą to być specjalne schrony.
• Straż pożarna będzie identyfikować i oznaczać takie punkty w istniejących budynkach.
• Właściciel lub zarządca budynku, w którym jest taki punkt, musi go udostępnić ludziom na czas alarmu (np. o zagrożeniu z powietrza).
• Informacje o punktach schronienia (gdzie są, czy są dostępne) trafią do centralnej ewidencji i będą mogły być pokazywane np. w aplikacjach na telefon.

Nowe obowiązki przy budowie domów i garaży

• W nowych budynkach mieszkalnych (powyżej 4 lokali), budynkach użyteczności publicznej (powyżej 250 m²) i garażach podziemnych (powyżej 75 m²) trzeba zaprojektować piwnice lub garaże tak, żeby w razie wojny dało się w nich zorganizować miejsce doraźnego schronienia.
• Pojemność takiego miejsca wylicza się według wzoru (np. 20 m² powierzchni mieszkalnej na osobę), ale nie może być większa niż 75% powierzchni podziemnej liczonej jako 1,5 m² na osobę.
• Jeśli warunki terenowe nie pozwalają na spełnienie norm, wojewoda może zgodzić się na mniejsze schronienie.

Kto będzie dowodził i kontrolował

• Doprecyzowano, że jednostki wojskowej ochrony przeciwpożarowej wchodzą w system ochrony ludności, ale w czasie wojny nie przekształcają się w obronę cywilną.
• Organy ochrony ludności mogą kontrolować wszystkie podmioty (np. straż pożarną, szpitale), którym zleciły zadania – nie tylko te, które same wyznaczyły, ale też te wskazane w ustawie.

Szkolenia i sprzęt

• Szkolenia z ochrony ludności mogą prowadzić także jednostki podległe Ministrowi Obrony Narodowej (np. wojskowe).
• Organy ochrony ludności mogą kupować specjalistyczny sprzęt ochronny (kamizelki kuloodporne, hełmy wojskowe, sprzęt do wykrywania skażeń) na potrzeby swoje i ratowników.

Finanse i zamówienia

• Ustawa precyzuje, na co można wydawać pieniądze z programu ochrony ludności: m.in. na sprzęt ratowniczy, budowę podziemnej infrastruktury medycznej (np. sale operacyjne), a także na wyposażenie Policji i Straży Granicznej do ochrony infrastruktury krytycznej.
• Wprowadza się 5-letni Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (zami

Ustawa wprowadza w Polsce przepisy, które są potrzebne do stosowania unijnego rozporządzenia o zarządzaniu danymi (tzw. Data Governance Act). Mówi, kto w Polsce będzie się zajmował nowymi sprawami dotyczącymi danych i jakie będą za to kary.

Co to oznacza w praktyce?

• Nowe zasady udostępniania niektórych danych przez urzędy. Chodzi o dane, które do tej pory były trudno dostępne, np. objęte tajemnicą handlową, statystyczną czy chronione prawem autorskim. Jeśli firma lub naukowiec będzie chciał je ponownie wykorzystać (np. do badań lub tworzenia nowych usług), będzie mógł złożyć wniosek. Urząd rozpatrzy go i zaproponuje warunki oraz ewentualną opłatę. Jeśli się nie zgodzi, wyda decyzję, od której można się odwołać do ministra ds. informatyzacji.
• Powstanie jeden punkt informacyjny dla chętnych. Prowadzi go minister ds. informatyzacji na portalu dane.gov.pl. Znajdziesz tam informacje o tym, jakie dane chronione mają urzędy i jak o nie wystąpić.
• Pomoc dla urzędów przy udostępnianiu danych. Jeśli urząd ma problem z rozpatrzeniem wniosku, może poprosić o pomoc Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (GUS). GUS ma doświadczenie w bezpiecznym udostępnianiu danych.
• Nowe zasady dla firm, które pośredniczą w wymianie danych. Firmy, które chcą legalnie łączyć sprzedawców i kupujących dane (tzw. usługi pośrednictwa danych), muszą zgłosić się do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO). UODO będzie je nadzorować.
• Nowe zasady dla organizacji, które zbierają dane na cele społeczne. Organizacje non-profit, które chcą zbierać dane (np. na cele zdrowotne, walkę ze zmianami klimatu) i być oficjalnie uznane, muszą zarejestrować się w rejestrze prowadzonym przez Prezesa UODO.
• Kary za łamanie przepisów. Prezes UODO będzie mógł nakładać kary pieniężne:
• do 200 000 zł – za niezgłoszenie działalności pośrednictwa danych.
• do 2 000 000 zł – za złamanie warunków świadczenia usług pośrednictwa danych lub za nielegalne przekazywanie danych nieosobowych za granicę.
• do 20 000 zł – na uznaną organizację altruizmu danych, która złamie przepisy.
• Kto jest za co odpowiedzialny:
• Minister ds. informatyzacji – prowadzi punkt informacyjny i jest organem odwoławczym od decyzji urzędów o odmowie udostępnienia danych.
• Prezes GUS – pomaga urzędom w udostępnianiu danych (właściwy podmiot).
• Prezes UODO – nadzoruje firmy pośredniczące w danych i organizacje altruizmu danych, a także nakłada kary.